Inherent Vice

Beoordeling:

Geplaatst: door Elise van Dam

Er is een scène in Inherent Vice waarin Doc (Joaquin Phoenix) en Shasta (Katherin Waterston) door de regen rennen op zoek naar een adres waar ze hopen drugs te scoren. Wat ze vinden is een braakliggend terrein. Blootsvoets rent zij door de plassen langs het hek, hij grijpt haar hand en samen schuilen ze in een verlaten portiek. Het is een herinnering. Shasta is inmiddels Doc’s ex-vriendin en op het bouwterrein staat nu een moderne flat in de vorm van een haaienvin. Die plek is waar Inherent Vice over gaat. En daarmee is het de perfecte opvolger van Paul Thomas Andersons vorige film The Master.

Die film ging over Amerika na de Tweede Wereldoorlog. De periode van grote groei, van spirituele culten die als paddenstoelen uit de grond schoten. Inherent Vice speelt zich af in het Los Angeles van de jaren zeventig. Een decennium waarin achteraf bezien een omwenteling plaatsvond.

Miljarden stroomden weg naar een uitzichtloze oorlog, terwijl de economie stokte. Het activisme van de jaren zestig maakte langzaam plaats voor cynisme, voor de lethargie van het eeuwige feest. Van de obsessieve zoektocht naar spiritualiteit bleef enkel de drugs over.

Is de plot na te vertellen? Nee. Maar dat is de plot van pakweg The Big Sleep ook niet. En belangrijker: deze film gaat juist daarover; over het verliezen van het plot. De personages in Inherent Vice doen weliswaar hun best grip te veinzen op dat plot, maar het is schijn.

We zijn er getuige van hoe de tastbare en bevattelijke realiteit zich langzaam terugtrekt achter een rookgordijn van taal, abstractie en maniertjes. De uitholling van de frase dat wij de maatschappij zijn, want wie begrijpt nog iets van de mechanismen en systemen waarop die maatschappij draait?

Wie bekend is met het proza van Thomas Pynchon, op wiens gelijknamige boek Inherent Vice is gebaseerd, zal zich wellicht een tikje minder verloren voelen. Zijn boeken zijn zich opstapelende labyrinten van namen en plaatsen die slechts geleend worden van onze realiteit om ze vervolgens een nieuwe betekenis te geven in een universum waar speciale eenheden op krokodillen jagen in riolen en casino’s zijn vernoemd naar Hermann Göring.

Maar evenals Pynchon heeft Anderson wel degelijk een verhaal te vertellen, een verhaal dat intrinsiek verbonden is met juist die vervreemdende chaos. Want ja, Inherent Vice is een absurde gang langs Aziatische ‘massagesalons’, belasting ontduikende tandartspraktijken en krankzinnigengestichten. En ja, het is een parade aan corduroybroeken, mintgroene telefoons, kralengordijnen en zeshoekige zonnebrillen. En toch is het geen willekeurig of vrijblijvend allegaartje.

In 1971 verklaarde Richard Nixon drugs de oorlog, maar het was vooral in de jaren ’80 en ’90 dat deze war on drugs de nietsontziende kruistocht werd die misschien wel meer slachtoffers maakte dan de drugs zelf. Drie jaar geleden maakte Eugene Jarecki hierover een indringende documentaire die hij veelzeggend The House I Live In noemde.

Inherent Vice speelt zich af aan de vooravond van die periode en na onder meer de porno-industrie in Boogie Nights en de olie-industrie in There Will Be Blood toont Anderson zich zo opnieuw een chroniqueur van de bouwstenen van dat huis, van het moderne Amerikaanse bestaan.

Anderson’s oeuvre laat zich steeds meer bekijken als een poging om juist deze wortels, die zo ijverig worden weggepoetst met moralisme, te conserveren. Te voorkomen dat we ervan onthecht raken, daarmee onthecht raken van onszelf.

Inherent Vice gaat over het gevoel wanneer je terugkomt in je geboortedorp en het uitzicht uit je slaapkamerraam plots veranderd blijkt te zijn. Het gevoel dat je leven langzaam wordt uitgewist nog terwijl je er aan bezig bent. Het maakt niet uit wie of wat Michael Z. Wolfmann is. Belangrijk is de verf die van Doc’s strandhuisje afbladdert, het T-shirt dat werd ingeruild voor een jurkje. En dat braakliggende terrein en blote voeten in de regen. 

Trailer