The Imitation Game

Beoordeling:

Geplaatst: door Ellen van den Braak

De eerste Engelstalige film van de Noorweegse regisseur Morten Tyldum vertelt over het leven van de wiskundige Alan Turing (Benedict Cumberbatch), en het bijzondere verhaal in welke hij ’s werelds eerste supercomputer ontwierp om de geallieerden te helpen de Tweede Wereldoorlog te winnen. Vergis je echter niet: hoewel de hoofdlijn van de film zich afspeelt tijdens de oorlog, is The Imitation Game geen oorlogsfilm.

De film weet vanaf het begin je interesse te wekken: Turings stem lijkt direct de kijker aan te spreken, en waarschuwt al op straffe toon dat je goed moet opletten, omdat hij zich niet zal herhalen. Het komt dan ook als geen verrassing dat wanneer je Turing te zien krijgt, hij een erkend genie is. Op weg naar een sollicitatiegesprek. Op een militaire basis in Engeland krijgt Alan de geheime missie samen met een team van wiskundigen Enigma pogen te kraken.

Enigma was het primaire communicatieapparaat van de Duitse troepen, waarmee ze gecodeerde berichten konden versturen. Het ligt voor de hand dat wanneer Enigma gekraakt werd, de oorlog gewonnen zou worden. En dit creëert een nogal passieve vorm van oorlog voeren. In plaats van de actie in het veld te volgen, wordt er gekeken achter de schermen, naar de hersenen van de operatie.

Enigma kraken gaat echter niet zo vlot als ze zouden willen. Elke 24 uur wordt Enigma gereset en mogen de wanhopige wiskundigen weer opnieuw beginnen. De samenwerking met Alan, welke alleen maar bezig lijkt te zijn met het ontwerpen van een machine, gaat ook niet bepaald van een leien dakje. De tijd begint te dringen; met elke minuut waarin de code ongekraakt blijft, sterven soldaten in de oorlog.

De film weet dit prachtig vast te leggen in de stille wanhoop van het team, en de afwisselende beelden van een grauwe oorlog die verwoesting in zijn pad achterlaat. Spanningen lopen hoog op en samenwerking met Alan lijkt er niet in te zitten. Totdat hij oppert om een machine, een computer, te bouwen. Eentje die elke dag opnieuw Enigma kan kraken binnen luttele minuten. Een machine die de naam ‘Christopher’ zal krijgen.

Alan is een interessant karakter, sterk geacteerd door Cumberbatch. Echter is wel te merken dat er flink wat artistieke vrijheid is genomen bij het creëren van dit personage. Wie bekend is met de historische figuur Alan Turing weet van zijn excentrieke karakter en waarschijnlijk ook van de claims dat hij een aan autisme verwante stoornis zou hebben gehad. Echter is dit niet te bewijzen, en zullen we het nooit zeker weten.

De Alan Turing in de film wordt echter zeker neergezet als iemand met een aan autisme verwante stoornis. Hij is erg antisociaal en pakt vrijwel nooit sociale aanwijzingen in gesprekken of lichaamstaal op. Dit doet misschien denken aan het personage Sherlock Holmes van de televisieserie Sherlock, waar Cumberbatch mee is doorgebroken.

Echter staan deze personages ver uit elkaar. Alan ziet de waarde van een mensenleven in, en zal nooit met opzet wreed handelen. Hij streeft enkel naar optimale functionaliteit. Dit zorgt soms voor lichtelijk ongemakkelijke, maar altijd luchtige en grappige situaties. Maar nooit wordt Alan als een komische gimmick neergezet, en bewijst de film eerder een hommage te zijn aan het genie.

Deze artistieke vrijheid wordt op meerdere momenten in de film toegepast. Zo wordt er aan het eind van de film informatie gepresenteerd als feiten. Hoewel er sterke aannames zijn, zijn sommige dingen echter niet te bewijzen. Maar mensen bekend met Turing kunnen de knikjes naar appels en cyanide natuurlijk wel waarderen.

Een complete verademing op het spectrum van vrouwelijke personages in films is Joan Clarke (Keira Knightley), het enige vrouwelijke lid van het team dat Enigma moet kraken. Als een intelligent in inzichtvolle vrouw is ze een waardevolle toevoeging, welke haar steentje bijdraagt in her decoderen van Enigma en het ontwerpen van Christopher.

Ondanks het soms vrouwonvriendelijk milieu van destijds, welke Joan meerdere keren tegenzit in de film, is ze ambitieus en werkt ze graag. Echter is ze ook vriendelijk en toegankelijk, waardoor ze een hechte band met Alan weet op te bouwen. Knightley weet Joan neer te zetten als een interessant, driedimensionaal karakter.

The Imitation Game weet het tempo bijzonder goed vast te houden. Nooit vertraagt of versnelt de film waarin het niet bij te houden is, en knap is hoe dit tempo wordt doorgevoerd in alle drie de tijdlijnen. Naarmate de film vordert, verschuift de focus van de film lichtelijk, en komen we erachter dat het niet om de oorlog, maar Alan Turings leven draait.

We zien hem in zijn jeugd, tijdens de oorlog, en een paar jaar na de oorlog. Deze wisselen elkaar frequent af, alleen vergeet de film af en toe te vermelden in welke tijdlijn we zitten. Op zich is de omschakeling niet heel moeilijk te maken, maar om bij de volgende verspringing van tijdlijn wel weer een jaartal afgebeeld te zien, voelt vreemd.

The Imitation Game ontpopt zich gaandeweg tot een waar spannend drama. Door de focus op Alans leven komen thema’s als emotie, seksualiteit en loyaliteit meer aan bod. Hij werkt zich van een wereld van wiskunde, codes en machines onvrijwillig in een ingewikkeld net van verraad, spionage en geheimen, en als kijker voelen we bijna het gewicht van de last die hij uiteindelijk op zijn schouders draagt. En hoewel we die last natuurlijk niet kunnen overnemen, volgen we hierdoor wel Alans leven vol interesse terwijl het zich steeds meer met tragedie lijkt te vullen.

Trailer