Filmpjekijken Fijne Filmklassieker: RoboCop

Beoordeling:

Geplaatst: door Tom van Steensel

Het script had zo’n B-film titel dat zelfs de scenaristen zich ervoor schaamden. De regisseur was een net in Amerika aangekomen Europeaan zonder ervaring met special effects. Door de onmiddellijke problemen rondom het door Rob Bottin ontworpen Robo-pak leek de film direct gedoemd te mislukken. En toch groeide RoboCop uit tot een soort van “accidental masterpiece”.

Dit weekend zal, volgens regisseur José Padilha en acteur Joel Kinnaman, het eerste trailertje van de remake voor Elysium geplakt worden, om daarna ongetwijfeld ook binnenkort online te verschijnen. Voor ons een mooi moment om terug te blikken op de originele film van regisseur Paul Verhoeven uit 1987.

Paul Verhoeven in overleg met zijn cameraman Jost Vacano.

RoboCop speelt zich af in het Detroit van de toekomst. Of, voor mensen die momenteel het nieuws volgen, het Detroit zoals we dat nu kennen. De stad is zo goed als failliet en een golf van criminaliteit kost steeds meer agenten het leven. Het bedrijf OCP neemt alvast het politiekorps over en achter de schermen proberen president Dick Jones (Ronny Cox – later ook dictator op Mars in Total Recall) en up and comer Bob Morton (Miguel Ferrer) met concurrerende ideeën indruk te maken op de grote baas (Dan O'Herlihy) die bekend staat als simpelweg ‘the old man’.

Na een “temporary setback” in Jones’ presentatie van zijn ED-209-robot (één van de stop-motion hoogtepunten van Phil Tippett), grijpt Morton de kans om vaart te zetten achter zijn cyborg-initiatief genaamd RoboCop. Daarvoor is nog wel een proefkonijn nodig.

Enter Peter Weller (Buckaroo Banzai, Naked Lunch) als Alex Murphy, een agent die net is overgeplaatst naar het meest gevaarlijke stadsdeel. Daar mag zijn kauwgomkauwende partner Anne Lewis, gespeeld door Nancy Allen (in films van haar voormalig echtgenoot Brian De Palma altijd smoking hot, maar hier opzettelijk met minder sex appeal), hem wegwijs maken.

Ronny Cox als Dick Jones met ED-209 op de achtergrond.

Helaas verandert zijn eerste werkdag in zijn ergste nachtmerrie. Murphy wordt in een verlaten staalfabriek door sadistische criminelen ingesloten en doodgemarteld. Zo is hij wel de perfecte kandidaat voor Morton’s nieuwe experiment en via een fantastische p.o.v.-scène (inclusief z'n verjaardag) zien we zijn wedergeboorte als machine. Maar tijdens het schoonvegen van Detroit worden oude herinneringen getriggerd, waardoor hij zich gaat afvragen wie hij nu werkelijk is: liefhebbende echtgenoot Murphy, of gehoorzaam OCP-product RoboCop.

Externe conflicten zijn er ook genoeg. Naast Ronny Cox heeft RoboCop met Kurtwood Smith als gewetenloze cop killer Clarence Boddicker één van de meest memorabele schurken uit de jaren tachtig. Omdat de prent aan de oppervlakte in feite een pulpy comicbookfilm is, ook al is hij niet gebaseerd op een comicbook, komt Smith moeiteloos weg met al zijn oneliners ("Can you fly, Bobby?") en macho bad guy gedrag. En voor mensen die zijn opgegroeid met RoboCop is zijn optreden als sitcom-papa in That 70’s Show plots dubbel zo grappig.

Miguel Ferrer als Bob Morton: de Frankenstein van de film.

Door de combinatie mens/machine zijn er overeenkomsten met Blade Runner en The Terminator. Coscenarist Ed Neumeier zal nooit ontkennen dat het idee voor de film beïnvloed is door Blade Runner. Al is het dit keer een robot die mensen opjaagt in plaats van andersom. The Terminator heeft qua opzet meer weg van een horrorslasher (Arnold Schwarzenegger als onstopbare moordmachine achter een onschuldige Linda Hamilton aan), maar mede doordat studiobaas Mike Medavoy nog heel even pushte voor Schwarzenegger als RoboCop worden ook daar de vergelijkingen snel gemaakt.

De met criminaliteit overspoelde toekomst stemt zelfs in vergelijking met de overbevolking in Blade Runner of de dreigende kernoorlog in The Terminator niet bepaald hoopvol. RoboCop kiest echter voor een satirische insteek, waardoor er altijd ruimte is voor humor. De meest vreemde commercials steken op de meest onverwachte momenten de kop op. Werkelijk iedereen in de stad lijkt verslaafd aan de bizarre komedieshow “It’s not my problem!”. En hoe kan het dat een bordspel als “Nukem” vijfentwintig jaar later nog altijd niet bij Intertoys in de schappen ligt?

“That’s it buster - no more military aid!”... We would buy this game for a dollar.

Maar de prent is daarnaast ook ultra violent, zeker in vergelijking met de gesaneerde actiefilms van tegenwoordig die zelden meer met een hard R ‘beloond’ worden. De meest klassieke scène is wederom een hele bloederige (een junior executive wordt na een computerfoutje door ED-209 van top tot teen met kogels doorzeefd), maar werd vanwege de absurde humor door de critici destijds gelukkig op waarde geschat. Bekijk de echte over the top versie in de director’s cut om een reactie als “somebody want to call a goddamn paramedic?!’ optimaal tot z'n recht te laten komen.

Mensen die RoboCop op veel te jonge leeftijd al keken deden dat waarschijnlijk dan ook omdat ze iets hoorden over “die film waarin iemand z’n hand eraf wordt geschoten” of “die met die smeltende gast die door een auto aan stukken wordt gereden”. Voor volwassenen heeft de film vervolgens weer satirische knipogen naar bijvoorbeeld de media en de hebberige Wall Street mentaliteit.

Dan blijft alleen de Christus-metafoor, waarbij Murphy een extreme stigmata meemaakt, nog over. En wanneer hij na zijn herrijzenis als RoboCop op het einde zelfs bijna letterlijk over water loopt is die vergelijking helemaal compleet.

RoboCop volgens Paul Verhoeven: An American Jesus... with guns.

De sci-fi-films van Verhoeven kenmerken zich vaker door een extra laag onder al het geweld. Total Recall heeft de bodycount van een standaard Schwarzenegger-vehicle, maar blijft complex tot diep in de laatste akte. Starship Troopers krijgt als actiefilm een happy end wanneer de Arachnids verslagen lijken, maar stiekem heeft zelfs Neil Patrick Harris fascistische trekjes gekregen. Alleen Hollow Man is wat dat betreft meer een “on demand” studiofilm die gaandeweg verandert in een ietwat formuleachtige horrorslasher.

RoboCop heeft sowieso nog altijd een streepje voor op de net genoemde sci-fi-films, omdat onder het metalen omhulsel het kloppend hart op precies de juiste plek zit. We voelen constant mee met de tragiek van Weller’s personage; of hij nu als Murphy wordt vermoord of later als RoboCop door OCP wordt gebrandmerkt als ‘gevaarlijk’ om vervolgens door zijn eigen collega’s aan flarden te worden geschoten.

Zelfs wanneer hij het onderspit dreigt te delven tijdens een gevecht met ED-209 zoomt de camera heel even in op zijn gebroken visor voor een close-up van Weller’s oog: het lijkt alsof RoboCop wel degelijk in staat is om angst te voelen. Hij weet uiteraard inmiddels hoe het voelt om te sterven.

"They'll fix you. They fix everything."

Doordat de film nooit zijn menselijkheid verliest (ook de scène waarin RoboCop even teruggaat naar zijn oude ‘paradijs’ bleef gelukkig intact), wordt het teruggehaalde karaktermomentje waarmee hij afsluit (“What’s your name?”) dubbel en dwars verdiend. Er zijn geen wrap-up-beats meer nodig. Geen scène waarin RoboCop een medaille opgespeld krijgt. Geen scène met de neergeschoten Lewis in het ziekenhuis (okay, die werd wel opgenomen, maar niet gebruikt). Gewoon hoogtepunt, cut to black, credits en de epische muziek van Basil Poledouris (Conan The Barbarian) om het in stijl af te sluiten.

Afsluiten blijft in Hollywood echter nooit bij afsluiten, en na twee mindere sequels komt er een remake. Een scène als de onderstaande zullen we daarin niet terugzien. Net als eerder Total Recall, krijgt ook de remake van RoboCop een lagere leeftijdskeuring, iets dat Verhoeven zelf onlangs typeerde als “something I basically could never do”. De cast van de nieuwe versie is in ieder geval wel indrukwekkend en regisseur José Padilha heeft ervaring met keiharde politiefilms als Tropa de Elite. Of het daardoor de moeite waard wordt om meer dan een dollar uit te geven aan een bioscoopkaartje weten we begin 2014.

"You have 20 seconds to comply"... ED-209 in een klassieke scène uit de film.

Trailer