Filmpjekijken Fijne Filmklassieker: Goodfellas

Beoordeling:

Geplaatst: door Rob Nijman

Goodfellas wordt 25 in 2015. De Niro en zijn collega’s van het Tribeca Film Festival, opgericht in 2002 om post-9/11 New York een hart onder de riem te steken, vieren dat door dit weekend hun podium – doorgaans toch bedoeld voor nieuwe titels – op de laatste avond van het filmfestival in het teken van Martin Scorsese’s klassieker te zetten. Daarom kijken ook wij nog eens terug op het ultieme misdaadmeesterwerk.

Van de gestage opkomst in een wereld van geweld, hebzucht en macht, tot een tumultueuze afvaart in de donkere kanalen van dat leven. Van de majestueuze shots van de roemrijke kanten van het maffialeven tot de hectische verslaggeving van de claustrofobische slotfase van dat bestaan, weet Goodfellas niet alleen feilloos een beeld te geven van de georganiseerde misdaad, maar ook een gevoel dat bij een dergelijke levenskeuze hoort.

Vooral dat gevoel maakt van het New Yorkse maffia epos één van de beste verhalen ooit voor het witte doek gemaakt, en een standaard op het gebied van films rond de maffia – misschien nog wel meer dan The Godfather. En dat is niet puur te verklaren door het feit dat Amerika’s meest talentvolle cineast de regie heeft gevoerd. Maar dat helpt wel.

Mijn favoriete film is zonder twijfel Goodfellas. Het derde script waar Martin Scorsese zelf aan meewerkte (na doorbraken Mean Streets en Taxi Driver), en met Nicholas Pileggi baseerde op het boek Wiseguy van laatstgenoemde, leverde een kroniek van dertig jaar in de Maffia op waar zelfs het epos van Francis Ford Coppola (delen I en II) voor moet wijken.

De haast tastbare opkomst van een generatie georganiseerde gangsters steekt waar het regie, detail en een beangstigend realistisch kijkje achter de schermen betreft het drieluik rond de Corleones naar de kroon. Vooral omdat het perspectief vanuit de lagere rangen gebracht wordt, met minder nadruk op de politiek bovenin – waar doorgaans de romantisering overheerst.

Goodfellas is gebaseerd op het echte verhaal van – de in 2012 overleden – professioneel crimineel Henry Hill (Ray Liotta), die van jongs af aan niets anders wilde dan deel uit te maken van het leven van de gangsters in zijn buurt, die hij – net als Scorsese in zijn eigen jeugd – van achter de ramen van zijn ouderlijk huis gade sloeg. Het leven van luxe, zelfbeschikking en eindeloze mogelijkheden, waarbij de regels van de gewone man niet gelden. Een leven kortom, wat Hill tot het einde wil najagen.

De kroniek van drie decennia in dienst van de New Yorkse maffia wordt geschetst alsof de filmmakers destijds zelf ter plaatse waren. Een rauw realisme, bijna liefdevol oog voor detail en een natuurlijke overtuigingskracht van de spelers – die duidelijk goed ingeleid zijn in het dagelijkse handelen van de non-fictieve karakters die ze vertolken – zijn daar debet aan.

De vertelling wordt daarnaast bijgestaan door één van de meest effectief ingezette voice-overs in de filmgeschiedenis: de stem van de subliem gecaste Liotta, en verderop in het verhaal ook Lorraine Bracco (tien jaar later de psychologe van Tony Soprano) als zijn vrouw Karen.

Stemmen die nergens opdringen, waar nodig verklaren en bovenal kleur en duiding geven aan de keuzes en handelingen van het tweetal, dat ooit hun wonderbaarlijke verhaal deed waar journalist Pileggi zijn boek Wiseguy op baseerde. Stemmen bovendien, die je in hun perspectief plaatsen.

Je snapt waarom Hill respect heeft voor lokale maffiabaas Paul Cicero (een statige Paul Sorvino), opkijkt tegen rising star Jimmy Conway (De Niro in één van zijn laatste écht goede rollen), en wil strijden voor een leven dat dichter bij de American Dream staat dan de in zijn ogen betreurenswaardige beslommeringen van Jan Modaal.

De beginfase van het gangsterepos is dan ook niet wars van een open en compromisloze bewondering voor het leven binnen de georganiseerde misdaad in een voorbije periode, waarbij een aanzienlijk deel van de misdaden haast gedoogd lijkt. Het kapen van vrachtwagens, straatverkoop van sigaretten, inbraken zonder slachtoffers; er hangt een gemoedelijke sfeer in de opkomst van de proletarische protagonisten.

Later vervallen de geboren criminelen echter in grotere zonden: drugshandel, verraad, moord – die leiden tot het onvermijdelijke einde, waarbij het federale Witness Protection Program voor Henry Hill de enige uitweg lijkt te zijn. Aan dat einde voelt Liotta’s Hill zich niet schuldig over zijn misdaden, of schuldig over het verraad aan het adres van zijn jarenlange bondgenoten. De misstappen die hij van jongs af aan genomen heeft op het pad dat hij zo bewust koos, deren hem niet. Het is het leven dat hij achtergelaten heeft. De stijl waar hij nu zonder moet. Hij heeft geen spijt – hij heeft heimwee. En "that’s the hardest part. Today everything is different; there’s no action - have to wait around like everyone else. Can’t even get decent food - right after I got here, I ordered some spaghetti with marinara sauce, and I got egg noodles and ketchup. I’m an average nobody. Get to live the rest of my life like a schnook".

Trailer