Carol

Beoordeling:

Geplaatst: door Elise van Dam

In zijn nieuwe film Carol verwijst Todd Haynes niet alleen in zijn vertelstructuur naar de klassieker Brief Encounter van David Lean, er zijn ook echo’s van een gebaar: de hand die Trevor Howard op de schouder van Celia Johnson legt voordat hij wegloopt om zijn trein te halen. Hun laatste afscheid dat zo ruw werd verstoord door een roddelzieke kennis. Waardoor er nu niets meer gezegd kan worden. Alleen die hand die heel even op haar schouder rust. Een seconde. Dan is hij weg.

In Carol worden vaker handen op schouders gelegd. En altijd drukken ze niet enkel het onzegbare uit, maar vooral ook het feit dat het onzegbaar is. Want ook Carol is een film over een liefde die gedoemd is stuk te lopen op de conventies van de maatschappij. De eerste keer dat ze elkaar zien is in het warenhuis waar Therese (Rooney Mara) werkt en Carol (Cate Blanchett) haar kerstinkopen doet. Er is meteen een aantrekkingskracht die hen dwars door de hysterische kerstdrukte naar elkaar doet graviteren.

De film speelt zich af in de jaren vijftig, in een wereld die bezig is op adem te komen, maar ook al op de drempel staat van grote maatschappelijke veranderingen. Terwijl een deel van de samenleving op de rem staat en vasthoudt aan tradities, daar begint een ander deel zich langzaam los te weken van die verwachtingen en gewoontes. Carol en Therese creëren voor zichzelf op de rand van die overgang een sprookje dat steeds meer onder druk van de realiteit komt te staan. Er is een leeftijdsverschil en een klassenverschil, maar het is de overeenkomst die hen kwetsbaar maakt.

Het thema homoseksualiteit loopt als een rode draad door het werk van Haynes. Soms verkapt, vaker nog expliciet tot provocerend, zoals in Poison en Velvet Goldmine. Carol is als een vrouwelijke tegenhanger van die films, waarbij de kracht juist ligt in de onnadrukkelijkheid en dat is niet toevallig. Eerst moet de doorbraak geforceerd, de tweede stap is die van de lange adem. Wetten kunnen relatief snel worden aangepast, maar het veranderen van de onderliggende structuren en denkpatronen van een maatschappij, daar gaan generaties overheen.

Carol wordt op harde wijze geconfronteerd met die stugheid wanneer haar man (als een brok onmacht gespeeld door Kyle Chandler) achter haar affaire komt en haar via een zogeheten moraliteitsclausule de voogdij over hun kind ontneemt. Ondanks de enorme pijn die dat haar doet gaat ze de strijd niet aan. Waar de meeste films ons mensen tonen die vechten (en daarbij al dan niet ten onder gaan), daar toont Haynes hoeveel moed ervoor nodig is om dat niet te doen. Om te beseffen dat het jouw plaats en tijd niet is.

Carol is geen verpletterend epos over onmogelijke liefde, maar toont op uiterst zorgvuldige en subtiele wijze hoe twee mensen op elkaar verliefd worden. Dat doet Haynes op een manier die herinnert aan wat Roger Ebert schreef over de wijze waarop Philip Seymour Hoffman dronkenschap acteerde in 25th Hour: ‘We know exactly where he's at during these transitions, but we never see them happening’. Hetzelfde is aan de hand in Carol. De ontwikkeling van de personages, ten opzichte van zichzelf en elkaar, is volstrekt organisch.

Het is daardoor makkelijk om over het hoofd te zien hoe goed deze film is. Er is geen bombast, geen grote gebaren, er is kalmte en nuance en het weergaloos precieze spel van Rooney Mara en Cate Blanchett. Beide vrouwen worstelen met het groeiend besef dat hun gevoelens voor elkaar een onhoudbaar sprookje zijn. Dat de vlucht niet eeuwig kan duren. In Brief Encounter worden Laura en Alec bijna betrapt in het huis van een vriend. Het interbellum spat uiteen en plots is er de schaamte, het schuldgevoel. De onvermijdelijke interruptie van de realiteit.

Carol is een enorm warme film, door het kleurgebruik en de vormgeving, de fraaie cinematografie van Ed Lachman, en vooral ook door het spel van Mara en Blanchett. Todd Haynes bewijst zich eens te meer als een fascinerend filmmaker die zich altijd ontwikkelt en net zo makkelijk met gestrekt been als met zachte hand regisseert. Met Carol heeft hij een film gemaakt die niet alleen refereert aan de klassiekers van weleer, maar zich er ook mee kan meten. De perfecte film bestaat niet, maar soms komt er een verdomd dichtbij. 

Trailer