American Sniper

Geplaatst:

Beoordeling:

door Daan Snouck Hur...

Voormalig Navy SEAL Chris Kyle stond na vier uitzendingen naar Irak te boek als de dodelijkste sluipschutter uit de geschiedenis van de Verenigde Staten. In 2012 bracht hij zijn biografie uit, getiteld American Sniper. Hoewel voor zijn collega's aan het front een onbetwiste legende, werd hij terug in eigen land tegelijkertijd door conservatieve fanatici omarmd als reddende engel en toonbeeld van moedig patriottisme, en verguisd door politiek-correcte beterweters die in hem het kwaadaardig imperialisme vereenzelvigd zagen.

Een goed gebalanceerde film maken over een omstreden figuur in een foute oorlog, je moet het maar net aandurven als regisseur. Met geen duidelijk aanwijsbare vijand en geen moreel-superieure kant om partij voor te kiezen valt het standaard goed-versus-slecht narratief uiteen en is het aan de filmmakers zelf om trouw aan het onderwerp te blijven zonder een deel van je potentiele publiek te vervreemden.

Nadat Steven Spielberg het project had verlaten, kwam Clint Eastwood aan boord als regisseur. Eenkennige eenlingen met een sterk gevoel voor eer en broederschap zijn zo'n beetje Eastwoods specialiteit, dat moge ondertussen duidelijk zijn. Maar is hij als ouwe rot ook de uitgelezen kandidaat om ten tijde van de huidige, licht ontvlambare tijdgeest een politiek geladen heet hangijzer als dit weer terug te brengen naar zijn essentie?

Lokale rodeokampioen Chris Kyle (Bradley Cooper) besluit naar aanleiding van de groeiende terreurdreiging eind jaren negentig dienst te nemen in het leger. Hij is er eigenlijk al te oud voor maar weet zichzelf door de zware SEAL-training heen te slaan, specialiseert zich als scherpschutter en wordt ingezet tijdens de invasie van Irak.

Hij fungeert voornamelijk als overwatch, bescherming voor patrouillerende eenheden, en blijkt hier zo goed in te zijn dat hij een gestaag groeiende bodycount opbouwt en onder bevriende troepen de bijnaam 'Legend' krijgt. Vijandelijke troepen noemen hem ondertussen "De Duivel" en zetten een dikke prijs op zijn hoofd.

Kyle zelf is wars van zijn heldenstatus. Zijn enige prioriteit is zijn wapenbroeders beschermen. Naarmate de oorlog in Irak zich voort blijft slepen en de redenen waarvoor ze daar eigenlijk zijn steeds minder nobel lijken te worden, begint deze mentaliteit langszaam maar zeker zijn tol te eisen. Zijn werk is nooit klaar en hij raakt volkomen geobsedeerd met het redden van levens.

Tussen elke tour door ziet zijn vrouw Taya (Sienna Miller) hem steeds afstandelijker worden. Zij kan het niet meer aanzien, vindt dat hij genoeg gedaan heeft voor zijn land, maar wil volledig achter haar man blijven staan. Hij, op zijn beurt, ziet het gebeuren, maar kan ondertussen niet wachten om terug te keren.

Een film over een uitzonderlijke, maar uiterst gewelddadige loopbaan als die van Chris Kyle had natuurlijk makkelijk verkeerd uit kunnen pakken. Voor je het weet heb je een verheerlijkend portret van een geinstitutionaliseerde versie van John Rambo, een fascistisch boegbeeld die zijn eigen rechter speelt in naam van Vrijheid (Kyle heeft meer confirmed kills dan de eerste drie Rambo films bij elkaar).

Maar nee, Eastwood blijkt de uitgelezen keuze voor American Sniper. Hij realiseert zich dat je met dit beladen onderwerp nooit iedereen kan plezieren en houdt de focus strak op de essentie van het boek: een nauwe kijk op de oorlog door het vizier van iemand die er middenin zat. In dit tijdperk van overmatige informatievoorziening mag je verwachten dat de kijker zelf genoeg op de hoogte is om de gebeurtenissen in de film te kunnen plaatsten in hedendaagse context.

Chris Kyle zelf is een oprechte antiheld. Geen gepolijst, politiek correct figuur of een op bloed beluste killer, maar een normale Amerikaanse jongen die handelde naar zijn geweten en vocht voor wat hij belangrijk vond. Eastwoods doel is zijn omstreden hoofdpersoon eer aan doen terwijl hij tegelijkertijd een kritische blik werpt op de manier waarop de VS haar oorlogen bevecht en de consequenties ervan voor de veteranen en het thuisfront.

Dat doet hij door met de camera vrijwel continu op de huid te zitten van Kyle, we zien wat hij ziet en ook weinig anders. En deze aanpak werkt. Indringende, vakkundig gechoreografeerde scenes in Irak worden afgewisseld met de soms hartverscheurende scenes aan het thuisfront, maar de regisseur voorkomt dat de film vervalt in sensationele heroiek of misplaatst melodrama. Missies die stuk voor stuk makkelijk hun eigen film zouden kunnen vullen worden hier terloops afgehandeld, zonder heldhaftige climax en, in het geval van de zoektocht naar een Irakees kopstuk genaamd "The Butcher", zelfs buiten beeld.

American Sniper mag dan Eastwoods kwaliteitsstempel dragen, de belangrijkste reden dat de film werkt is hoofdrolspeler Bradley Cooper. Hij is een van die zeldzame A-listers die nog echt kan verdwijnen in een rol en ook hier weet hij weer compleet te overtuigen. Met een mix van fysieke toewijding en subtiel acteren weet hij zowel de trotse krijgersmentaliteit als de gestage mentale aftakeling van Chris Kyle subliem te verbeelden.

Clint Eastwood levert in het avondrood van zijn uitzonderlijke carrière nog even een van zijn beste films af. American Sniper is tegelijkertijd een goed gelukte, eerlijke biopic en een echte auteursfilm.

Trailer