Lars von Trier: Enfant terrible van de Europese cinema

Geplaatst: door Max de Waal

  • Geboortedatum30 april 1956
  • GeboorteplaatsKopenhagen, Denemarken
  • Bekende filmsNymphomaniac (2013), Melancholia (2011), Antichrist (2009), Dogville (2003), Dancer In The Dark (2000), Idioterne (The Idiots) (1998) en Breaking The Waves (1996).
  • AwardsGenomineerd voor 1 Oscar (Best Music, Original Song voor Dancer In The Dark (2001)). Won de Palme d’Or op het Cannes Filmfestival voor Dancer In The Dark en werd daarna nog vier keer genomineerd voor respectievelijk Dogville, Manderlay, Antichrist en Melancholia. Actrice Emily Watson werd genomineerd voor een Oscar voor haar rol in Breaking The Waves.

Als er in Europa één omstreden filmmaker rondloopt, dan is dat zonder twijfel Lars von Trier. Half zoveel ophef er ontstaat over zijn films, ontstaat er om zijn persoon. Is het uitlokking of gewoon onhandigheid, wie zal het zeggen? Wat zeker is, is dat hij ondertussen, met recht, gekroond is tot ‘enfant terrible’ van de Europese Cinema. Op het filmfestival van Cannes in 2011 bereikte deze status een hoogtepunt nadat hij zichzelf grappend een ‘nazi’ noemde.

Om die reden werd hij door het festival tot persona non grata verklaard. Door dit recalcitrante imago zou je kunnen vergeten dat Von Trier in de afgelopen vijftien jaar wel kwalitatief hoogwaardige en zeer memorabele films heeft gemaakt. Zoals zijn nieuwste werkstukje Nymphomaniac, waarvan het eerste deel (lees hier onze recensie) vanaf Tweede Kerstdag te zien is. En laat nou dat, en alleen dat, de reden zijn dat filmpjekijken.com, de meest recalcitrante filmwebsite van Europa, deze kerstdagen Lars von Trier eert met een portret.

Lars von Trier werd als Lars Trier geboren in de Deense hoofdstad Kopenhagen. Het was op de filmacademie dat zijn medestudenten hem de bijnaam Von Trier gaven. Dit deden ze om hem te stangen omdat 'Von' een adellijke achtergrond suggereert, terwijl zijn ouders een communistische achtergrond hebben. Daarbij zijn 'Lars' en 'Trier' heel gewone namen in het egalitaire Denemarken. Sommigen beweren dat hij zijn bijnaam heeft gehouden als een eerbetoon aan Erich von Stroheim (Sunset Blvd).

Achtergrond

Zoals gezegd studeerde Von Trier filmwetenschappen in Denemarken. Vanaf 1976 maakte hij korte films. Daarna studeerde hij van 1979 tot 1982 aan de Deense filmschool. Zijn eerste lange speelfilm, die gelijk internationale aandacht genoot, was Forbrydelsens Element (The Element of Crime) (1984). Een film met een zeer bijzondere mix van film noir en Duits Expressionisme met knipogen naar Dreyer, Tarkovsky en Welles. De film kende mede door de geel getinte zwart-wit cinematografie een nog niet eerder geziene en onvergetelijke visuele ervaring. Daarna volgde andere pretentieuze projecten zoals Epidemic (1987) en Europa (1991). Door deze laatste film werd Von Trier door Steven Spielberg gevraagd om in Amerika een film te maken, maar hij bedankte voor de eer.

Internationale bekendheid

Wat velen niet weten is dat het misschien wel een televisieserie is geweest die Von Trier nationale en internationale faam heeft bezorgd. In 1994 bracht hij de 280 minuten durende serie The Kingom (Riget) uit. Een serie over spoken, God en Satan zich afspelende in een prestigieus ziekenhuis. Von Trier mixte hier zijn eigen stijl met die van David Lynch. De Denen waren zo onder de indruk van deze serie dat ze deze internationaal uitbrachten.

Na The Kingom focuste hij zich weer op de film. Het eerste meesterwerk dat volgde was Breaking The Waves (foto hierboven) uit 1996, die de Juryprijs in Cannes won. Deze film staat bekend als misschien wel de meest emotionele film ooit gemaakt. Als je het bij die film droog houdt, ben je van steen. Niet veel later volgde één van de eerste met digitale apparatuur gefilmde films ter wereld; Dancer In The Dark (foto hieronder). De samenwerking met hoofdrolspeelster Björk verliep alles behalve soepel. En dat is zacht uitgedrukt. De aandacht die er voor dit conflict was, heeft het beeld van Lars von Trier als enfant terrible alleen maar verstrekt.

Dogma 95

Samen met collega’s Thomas Vinterberg (die de allereerste Dogma-film Festen regisseerde) en Kristian Levring en Søren Kragh-Jacobsen stond von Trier aan de wieg van het in 1995 opgerichte Dogma 95-collectief. Dit collectief bestaat uit tien strikte regels (dogma's) waaraan de regisseurs zich moeten houden bij het maken van een film. Samen vormen de tien dogma's de 'De Eed van Zuiverheid'. In 1998, tussen Breaking The Waves en Dancer In The Dark in, bracht Lars von Trier zijn enige Dogma-film Idioterne (The Idiots) uit. Vanwege de expliciete seksscènes wederom een omstreden film. Breaking The Waves, Idioterne en Dancer In The Dark vormen samen de Guldhjerte-trilogi (Gouden Hart trilogie). Met Dogville (2003, foto hieronder) bracht Von Trier Dogma-95 naar een nieuw level: ook de gebouwen ontbraken.

Nymphomaniac

Na Dogville (2003) kwam Von Trier met de wat minder scorende Manderlay (2005) en Direktoren For Det Hele (Boss Of It All) (2006) alvorens hij in 2009 het - wederom zeer omstreden - Antichrist de bioscopen inbeukte. Wie herinnert zich niet direct de gebroken penis? De meningen over deze film waren zeer verdeeld. Er was kritiek op het geweld in sommige scènes. Zoals we hem kennen weigerde de regisseur tijdens een persconferentie op het filmfestival in Cannes zijn film te rechtvaardigen. Tegenover de journalisten, verklaarde hij na een ogenblik stilte: "I am the best film director in the world".

Na het bejubelde Melancholia over het eind der tijd, is Lars von Trier terug. En hoe! Zijn nieuwste tweeluik, het ruim vijf uur durende seksepos Nymphomania over een aan seks verslaafde vrouw (Charlotte Gainsburg) wordt het hete hangijzer in deze koude maanden. Maar weinig bezoekers zullen zonder rooie oortjes de zaal uitkomen. Filmrecensenten liggen alweer rollend over straat over de vraag of de film nu een zaadloos aftreksel is of juist een wild orgastisch meesterwerk.