David Cronenberg: duidelijk toe aan een psychoanalyse

  • Geboortedatum15 maart 1943
  • GeboorteplaatsToronto, Ontario, Canada
  • Bekende filmsEastern Promises (2007), A History of Violence (2005), Spider (2002), eXistenZ (1999), Crash (1996), Naked Lunch (1991), Dead Ringers (1988), The Fly (1986), The Dead Zone (1983), Videodrome (1983), Scanners (1981), The Brood (1979), Rabid (1977), Shivers (1975).
  • AwardsCannesnominaties: A History of Violence (Palme d’Or), Spider (Palme d’Or), Crash (Palme d’Or).

Wat betreft cultstatus is hij nog net geen David Lynch, maar ook de films van David Cronenberg zijn vaak moeilijk te classificeren. Donderdag 15 maart gaat op zijn 69ste verjaardag A Dangerous Method, alweer zijn derde samenwerking met Viggo Mortensen, in première.

De laatste jaren maakt Cronenberg iets conventionelere films, maar hij staat het meest bekend om zijn oudere horrorwerk. In de jaren zeventig en tachtig probeert hij bioscoopgangers bang te maken met iets anders dan monsters en seriemoordenaars en maakt hij “body horror”, een term voor films waarin mensen en dieren lichamelijk gezien de meest vreemde transformaties doormaken, vaak vergezeld door weerzinwekkende beelden. Denk aan externe baarmoeders in The Brood, apen die binnenstebuiten gekeerd worden in The Fly of James Woods die in Videodrome zo ongeveer in een menselijke videorecorder verandert. Het meest iconische beeld uit zijn carrière is het exploderende hoofd in Scanners, een shot dat tijdens de hoogtijdagen van de VHS ontelbare keren door kijkers is “ge-freeze-framed”.

Cronenberg schrijft zijn scripts vaak zelf en veel van zijn ideeën stammen uit de tijd dat hij opgroeide in zijn geboorteplaats Toronto in Canada. Als kind verzamelt hij insecten en ontwikkelt hij een fascinatie met de levenscyclus van allerlei verschillende levensvormen op aarde. Hij is als tiener niet echt geïnteresseerd in films, hoewel hij wel iedere zaterdag uit verveling naar de bioscoop gaat. Pas na zijn middelbare schooltijd ontstaat een voorliefde voor arthouse films en bestudeert hij alles van Ingmar Bergman en François Truffaut. Wanneer hij zijn zelfgeschreven scripts uiteindelijk wil verfilmen komt hij erachter dat dat in Toronto nog een vrij lastige klus is: de stad heeft een levendige televisie-industrie, maar wat betreft films worden er slechts sporadisch een aantal docudrama’s gemaakt.

Het bekende werk

Uiteindelijk krijgt Cronenberg het toch voor elkaar om in Canada zijn eerste films te schieten. Het feit dat zijn scripts vallen onder horror helpt daarbij: het genre wordt toch al niet al te serieus genomen en beschermt zo onervaren filmmakers. Ook zijn er dusdanig veel horrorfanaten die zorgen dat het geïnvesteerde geld wel wordt terugverdiend. In die beginjaren is ook meteen een andere obsessie van hem zichtbaar: parasitisme. Hij is als atheïst niet geïnteresseerd in spoken en bovennatuurlijke krachten en benadert horror liever op een wetenschappelijke manier: parasieten die zich in het lichaam van een gastheer nestelen en hen van binnenuit onder controle brengen zijn ook te vinden in de natuur. De film eXistenZmet Jude Law uit 1999 zou de laatste film zijn waarin Cronenberg dit thema onder de loep legt.

De meest bekende film van Cronenberg is ongetwijfeld The Fly uit 1986 en van alle horrorfilms die hij maakte komt die nog het dichtst in de buurt van een “mainstream” film. Alhoewel, mainstream?... Scènes waarin Jeff Goldblum zijn eigen nagels uittrekt terwijl er stukken van zijn gezicht afvallen zijn misschien niet voor iedereen geschikt. Ook Videodrome uit 1983 heeft behalve een cultstatus ook redelijk wat bekendheid bij het grote publiek en was zelfs een beetje profetisch op het gebied van mediagebruik. In de film wordt voorspeld dat steeds meer mensen onder een schuilnaam via een eigen “televisiestation” zelfgemaakt (vaak expliciet) beeldmateriaal gaan verspreiden. Op dezelfde manier gaan mensen tegenwoordig op internet schuil achter avatars en verspreiden ze hun eigen filmpjes via YouTube.

Alle remmen los

De meest controversiële productie van Cronenberg was Crash: een film over een ondergrondse cult met mensen die seksueel opgewonden raken van auto-ongelukken. Tja, probeer zo’n film maar eens te marketen bij het grote publiek. “Ban this car crash sex film” kopte de Engelse krant The Daily Mail destijds dan ook en nog steeds is het op bepaalde plekken in Londen strafbaar om de film te vertonen. Toch kwam Cronenberg een aantal keren in de buurt van een commerciële blockbuster. Hij werd in de jaren tachtig door Lucasfilm gebeld met de vraag of hij Return of the Jedi wilde regisseren. Zijn eerste reactie daarop was “Mmm, ik heb nog nooit andermans script verfilmd.” Dat betekende meteen het einde van zijn kansen: het Lucas-kamp verwachtte iets meer enthousiasme van de toekomstige regisseur van hun grootste franchise.

“I’ve been trying to sell out for years, but nobody has been buying!”, grapte Cronenberg onlangs nog in een interview, verwijzend naar een andere commerciële studiofilm die recentelijk afketste. Onlangs schreef hij namelijk een adaptatie van The Matarese Circle, een spionageboek uit de pen van Robert Ludlum, schrijver van de Bourne-boeken. Tom Cruise en Denzel Washington stonden beide al in de startblokken om aan de opnamen te beginnen. Helaas kwam filmstudio MGM op dat moment net in de financiële problemen, om diezelfde reden liep ook Daniel Craig’s derde Bondfilm Skyfall vertraging op, en werd het hele project afgeblazen. Cronenberg ziet een verfilming nog steeds zitten, maar beseft nu ook al te goed dat er bemoeienis van een studio bij komt kijken wanneer er veel geld op het spel staat.

Echt commercieel ingesteld is hij sowieso nooit geweest. Scanners kreeg een heleboel sequels, maar van de opbrengsten zag hij geen stuiver omdat hij de rechten al lang had verkocht. Zijn script voor het tweede deel van The Fly bevatte weer zulke bizarre nieuwe ideeën dat producenten het afwezen met het commentaar: “a sequel should be more of the same”. In plaats daarvan werd een script waar onder meer Frank Darabont aan meeschreef aangekocht. Toch hoopt Cronenberg in de toekomst nog betrokken te worden bij de remake van The Fly die Fox in de planning heeft staan. Dat zou dan na films als A History of Violence, Eastern Promises en nu A Dangerous Method weer een terugkeer betekenen naar scifi-horror. Laten we het hopen, want een film van de hand van Cronenberg in de stijl van onderstaande gruwelbeelden is alweer te lang geleden.....

Er zijn nog geen reacties geplaatst

Je moet ingelogd zijn om een reactie te kunnen plaatsen.