Nederlander Retel Helmrich brengt wat kleur naar de Oscars

Geplaatst: door Roy van der Lee

Ze zijn te oud, met te veel mannen en vooral te wit. Over de samenstelling van de Academy, het machtige gezelschap dat ieder jaar de Oscars uitdeelt, klinkt nogal wat kritiek. Om voor wat meer diversiteit te zorgen, werd dit jaar een recordaantal van 322 nieuwe leden toegevoegd. Onder hen de in Tilburg geboren filmmaker Leonard Retel Helmrich, vooral bekend van zijn prijswinnende documentaires. Met zijn 56 jaar en Indonesische roots brengt hij (een klein beetje) kleur en jeugdigheid naar de Oscars.

Waarom hij precies gevraagd is om lid te worden, weet hij niet. Het zou te maken kunnen hebben met zijn films als Stand van de Maan en Stand van de Sterren, waarin hij jarenlang een Indonesische familie volgt. Als enige won hij twee keer de hoogste prijs op het IDFA, het Amsterdamse documentairefestival. En hij is de enige Nederlander die de hoofdprijs greep op het prestigieuze Sundance Festival in Amerika. 

Als het niet met uw films te maken heeft, waarom bent u dan gevraagd om lid te worden?
Dat hebben ze me niet verteld, maar ik denk dat het te maken heeft met Single Shot Cinema. Dat is een techniek die ik heb ontwikkeld waarmee je vrij eenvoudig een lange take in één keer kan opnemen. Vroeger waren camera's grote, logge apparaten waarmee je geen kant op kon. Nu zijn we zover dat we ze heel licht kunnen maken. Dat benut ik volop met deze techniek. Als kijker ben je zo veel meer een onderdeel van de actie. Van verschillende bekende regisseur vermoed ik dat ze de techniek bij me hebben afgekeken. En van een paar andere weet ik het zeker. Benh Zeitlin bijvoorbeeld, die een paar jaar geleden Beasts of the Southern Wild maakte. Hij heeft me op Facebook een hoop gevraagd over Single Shot Cinema. En ik geef les over de methode. Bijvoorbeeld op Harvard.

Kunnen nog meer mensen wat leren van die techniek?
Dat denk ik wel. Je kunt er uitstekend een gevoel mee overbrengen. Zo zag ik laatst een film van Spider-Man, waarbij het oproepen van hoogtevrees totaal niet uit de verf kwam. Ook al stond hij bovenop een wolkenkrabber. Er zaten gewoon teveel cuts in. Als je zo'n scène in één beweging opneemt, komt het gevoel van hoogtevrees veel beter over. Alsof je zelf op die toren staat. De film The Walk deed dat een tijdje terug al een stukje beter. 

En nu bent u dus lid van de Oscar-jury. Hoe gaat het stemmen in zijn werk?
Iedereen krijgt een lange lijst toegestuurd met alle kanshebbers van het jaar, uit de categorie waar je zelf verstand van hebt. In mijn geval documentaires. Ik denk dat ik wel honderd dvd'tjes in de bus heb gekregen. Ik heb overigens niet alles gezien, maar de vijftig documentaires haal ik zeker. Daar gaat veel tijd in zitten, maar het is ook leuk om te doen. En je leert er veel van. Als je daarmee klaar bent lever je een shortlist aan en uiteindelijk kies je je favoriete film en documentaire. Dan volgt er nog een tweede ronde en mag je stemmen in alle categorieën. Dat zet je vervolgens op de mail. Ik hou nog even voor mezelf op welke films ik precies gestemd heb.   

Bent u er zondag zelf bij in Los Angeles als daar de beeldjes worden uitgereikt?
Nee. Ik ben nu namelijk in Libanon bezig met mijn volgende film en ik denk dat zo'n tripje me te veel uit mijn concentratie zou halen. Deze documentaire gaat over mensen die zijn gevlucht uit IS-gebied. Behoorlijk actueel, zeker voor mijn doen. Ik heb eerlijk gezegd niet zoveel met glitter en glamour, maar als ik er tijd voor had dan had ik best naar de uitreiking gewild. Dan had ik me kunnen opgeven en had een loting bepaald of ik ook daadwerkelijk in de zaal zou mogen zitten. 

Wie zondagnacht naar huis gaan met de Oscar voor beste acteur, beste camerawerk en beste regie wordt allemaal bepaald door de Academy. Meer dan 6.000 professionals zijn lid van de club, die elk jaar met een paar honderd mensen wordt uitgebreid. Alle leden mogen in eerste instantie stemmen binnen de vakgebieden waar ze zelf verstand van hebben. Alleen voor beste film mag iedereen meekiezen. Wie eenmaal lid is van de Academy, blijft dat de rest van zijn of haar leven. Om bij het gezelschap te komen, moet je door twee juryleden voorgedragen worden. Een speciale commissie beoordeelt dan of je ook daadwerkelijk geschikt bent.

Dit jaar zijn alle genomineerde acteurs en actrices blank, en dat zorgt voor de nodige kritiek. Verschillende sterren als Will Smith hebben al aangekondigd de ceremonie dit jaar te zullen boycotten. Voor de Academy reden om haast te maken met meer diversiteit binnen de eigen gelederen. Liefst vier Nederlanders zijn dit jaar bij de Oscarjury gekomen. Behalve Retel Helmrich zijn dat cinematograaf Hoyte van Hoytema (Spectre, Interstellar), kledingontwerpster Jany Temime (Harry Potter) en editor Job ter Burg (Tirza).

Hoe kijkt u aan tegen die controverse rondom de Oscars?
Die gaat gelukkig grotendeels langs me heen. Ik maak me er dan ook niet zo druk om. In Amerika wonen nu eenmaal meer blanke dan donkere mensen. Dan kan het een keer gebeuren dat er alleen blanke acteurs genomineerd worden, toch? Ik zie het probleem niet zo. En ik ken ook voldoende donkere collega's, die ook in de Oscarjury zitten, die zich er geen zorgen om maken.  

Bij de Oscars gaat de meeste aandacht uit naar de grote films met de grote sterren. Is dat terecht?
Het is in elk geval wel logisch, want dat is waar de meeste jongeren naartoe gaan. Jonge mensen gaan het meest naar de bioscoop, waarschijnlijk omdat ouderen geen meisje meer hoeven versieren. En zij gaan het liefst naar spektakelfilms. Ik hou er niet zo van als veertig procent van een film uit de computer komt.
Maar of het ook terecht is dat er daarom minder aandacht is voor documentaires? Ik denk het niet. Want documentaires laten juist het echte leven zien, in plaats van fantasie. Ze zorgen voor een bredere kijk op de wereld. Helaas is daar minder aandacht voor. Kijk alleen al naar het aanbod op tv. Hoeveel suffe soaps en spelletjes worden er niet uitgezonden? En dan moet je als documentairemaker blij zijn als je überhaupt geprogrammeerd wordt, al is het midden in de nacht.

Meer lezen over de Oscars? Hier vindt je het volledige overzicht met de belangrijkste genomineerden. De ceremonie begint zondagavond om 18.00 uur in Los Angeles. Bij ons is het dan al lang maandagochtend.