Interview Jean-Jacques Annaud

Zijn bekendste werken waren tot voor kort Seven Years In Tibet en Enemy At The Gates. Nu kan daar een nieuwe film aan worden toegevoegd: Black Gold. Jean-Jacques Annaud vertelt over het werken met kamelen, zijn fascinatie voor woestijnen en de Fluwelen Revolutie.

Laten we bij het begin beginnen. Hoe bent u bij het Black Gold-project beland?
Ik heb een voorliefde voor Afrika en heb drie films in Azië gemaakt. Waar ik echter het meest geïntrigeerd door raakte, was wat daar tussen lag. De mysterieuze Arabische wereld, die vrijwel iedereen links laat liggen. Daarom begon ik dat deel van de wereld vaker te bezoeken. Na een paar jaar lang allerlei niet-toeristische plekken te hebben bezocht, besloot ik dat het publiek deze onbekende beschavingen beter moest leren kennen. Er heerst daar bovendien een zweem van avontuur. Als je bijvoorbeeld landen als Jemen en Oman bezoekt, voel je gewoon dat die plekken een inspiratie voor films vormen.

Historische vondst
Ik was al enkele jaren op zoek naar een interessant project en zo kwam ik in contact met Disney. Dat had een boeiend script liggen voor een film over de allereerste Amerikaanse oorlog die buiten Amerika werd gevochten. Die oorlog vond plaats in Tunesië, dus ik besloot de moslimwereld beter te onderzoeken. Ik bezocht daar onder andere een vriend van me, Tarak Ben Ammar, die me het boek South Of The Heart van Hans Ruesch aanraadde voor mijn onderzoek. Hij vertelde me dat Ruesch voor zijn boek het bedoeïenenvolk had onderzocht. Hoe dan ook, ik begon dat boek te lezen en was er al snel van overtuigd dat dit het perfecte thema voor een film was. Het is een combinatie van het mythische verleden van de onaangetaste Arabische wereld en de komst van de allereerste westerlingen in hun zoektocht naar olie. Die vondst bracht natuurlijk enorme consequenties met zich mee.

Boodschap
Kijk, ik hou van entertainende films die het publiek even wegnemen uit de dagelijkse sleur. Maar als kers op de taart moet er ook een boodschap in de film zitten, iets om over na te denken. Het dilemma in Black Gold zie je door de ogen van een jonge man die moet kiezen tussen zijn twee vaders; twee mannen met een positieve instelling en beiden met de beste bedoelingen. Geen van twee is gek. Om een lang verhaal kort te maken; ik vond dit het perfecte thema en het paste prima in mijn straatje. Ik raakte gepassioneerd en now here we are!

U zei ooit “regisseren is dealen met problemen en flexibel zijn”. Hoezeer geldt dat voor het filmen in de woestijn?
Klopt. Mijn werk is het in banen leiden van chaos. Chaos in het hart van mijn acteurs, chaos op de set, chaos omdat de weersomstandigheden precies tegenovergesteld zijn aan wat we nodig hebben voor een bepaalde scène en ga zo maar door. Dat is het leven van een regisseur. Er gaat altijd wel iets fout. Vaak niet één ding, maar twintig tegelijk. Er is een acteur ziek, de vrachtwagen met water zit vast in een zandduin en iedereen stikt van de dorst, de cameraman krijgt zand in zijn ogen en kan de scène niet schieten. Wat er ook gebeurt, het is onze taak om juist door te gaan.

Op foto’s staat een bloedserieuze crew en u staat er altijd lachend op, hoe kan dat?
(Annaud lacht, red.) Helemaal waar. Ten eerste heb ik al vaker met dit bijltje gehakt. Ten tweede word ik alleen boos of begin ik alleen te schreeuwen als dat echt iets verandert. Als het bijvoorbeeld bewolkt is, kan ik de wolken dan laten verdwijnen door boos te worden? Nee! Natuurlijk ben ik een beetje teleurgesteld als één van mijn tanks het begeeft omdat de motor is ontploft, maar helpt het als ik ga schreeuwen? Waarschijnlijk niet. Op sommige sets loopt iedereen van 's ochtends vroeg tot 's avonds laat naar elkaar te schreeuwen. Dat werkt gewoon niet. Ik hou ervan op de set te zijn, ik hou van mijn crew en ik hou van mijn acteurs. Door zelf vrolijk te blijven, hoop ik een goede sfeer op de set te creëren die, naar mijn mening, beter is voor iedereen. Op die manier kan er langer doorgewerkt worden en kunnen we meer van elkaar genieten als groep. Het einddoel is natuurlijk dat ook het publiek blijer uit de bioscoop komt, dan dat zij erin ging.

U voelde zich vereerd dat u mocht filmen op een plek waar nooit eerder een film gemaakt is.
Er zijn heel wat plekken in de wereld waar talloze regisseurs aan een project gewerkt hebben. Juist daarom vind ik het verfrissend om eens op een locatie te filmen die nog weinigen hebben gezien. Veel mensen roepen dat alle woestijnen op elkaar lijken, maar dat is absoluut niet waar. Sommige woestijnen zijn vlakker dan andere, sommige woestijnen bevatten grotendeels steen, weer andere zand. En dan is er nog de kleur van het zand. Die varieert ook enorm.

Waarom kozen jullie specifiek voor Qatar?
Qatar wordt steeds bekender, maar nog geen zeven jaar geleden wisten maar weinig mensen waar Qatar lag. Het is een klein landje met een zeer unieke woestijn, omdat het één van de weinige plekken is waar zandduinen rechtstreeks de zee in leiden. Een zeldzaam tafereel.

Ik was inderdaad verrast door de zee die aan de woestijn grenst. Hij bestaat dus echt.
Zeker weten. Maar het was moeilijk die plek te vinden. Ik heb in Marokko gekeken en in Tunesië, maar het was erg lastig de juiste locatie te vinden. Ik wist dat er in Namibië een geschikte plek was, maar helaas liep daar een weg precies tussen de duinen en de zee in.

Waar komt de fascinatie voor woestijnen vandaan?
Ik houd van minerale landschappen. Ik vind het bijvoorbeeld fantastisch om in Tibet boven de vierduizend meter te zijn, waar alles kaal is. Iedereen die de woestijn ontdekt, ontwaart tegelijkertijd een soort van vreemde spiritualiteit. Ik ben totaal geen gelovig man, maar als je alleen midden op de oceaan, midden in een woestijn of op de top van een besneeuwde berg staat, krijg je een speciaal gevoel. Een gevoel van eenzaamheid, van de grootsheid van de wereld en hoe belachelijk klein je zelf eigenlijk maar bent. Ik geniet enorm van die momenten.

Tijdens de opnames in Tunesië brak de Fluwelen Revolutie uit nadat enkele jonge mensen zichzelf in brand hadden gestoken uit protest. In hoeverre heeft dat de film en de acteerprestaties beïnvloed?
Het heeft op emotioneel vlak een extra dimensie toegevoegd, omdat veel van de acteurs en een groot deel van de crew zelf Tunesisch zijn. Er hing op de set een sfeer die een mix was van hoop op een betere toekomst en angst voor het onbekende. Wat het zo speciaal maakte, was dat de tekst van de acteurs op een bepaalde manier ineens heel relevant werd. Veel scènes uit de film weerspiegelden wat er op dat moment gaande was in Tunesië. Een film uit de jaren '30 werd plotseling een zeer hedendaagse film.

Groepsgevoel
Je moet het zo zien. Als je met een aantal andere mensen iets ergs meemaakt, word je hechter als groep. Dat is precies wat daar ook gebeurde. Een groot deel van de crew en cast was bezig om ervoor te zorgen dat ons 'schip' niet kapseisde in de storm. Er ontstond een sterk groepsgevoel.

Zijn jullie in de problemen gekomen door de revolutie?
Absoluut. Gelukkig niet op persoonlijk vlak, want de revolutie was niet tegen buitenlanders gericht maar tegen de familie van de president. Het volk werd de welvaart ontnomen door een paar hoge piefen. Mensen hadden geen eten, terwijl de presidentiële familie in de weer was met gouden gebouwen en in Ferrari's rondreed. Hoewel een deel van mijn crew terugging naar Frankrijk, ben ik gebleven. Ik voelde me niet bedreigd en heb geen onvertogen woord over westerlingen gehoord.

En de film zelf?
Wat betreft de film waren er wel bepaalde aspecten die voor oponthoud zorgden. Er was bijvoorbeeld een avondklok ingesteld, waardoor we niet konden beginnen voor 's morgens negen uur en moesten stoppen om vijf uur 's middags. Wonderlijk genoeg hebben we uiteindelijk maar twee dagen vertraging opgelopen. Achteraf gezien was het een zeer positieve ervaring, hoe paradoxaal dat ook klinkt.

Keerpunt
Antonio Banderas was trouwens ontzettend blij voor het Tunesische volk. Hij zei: "Toen mijn eigen land van Franco verlost werd, was ik nog te jong om dat bewust mee te krijgen." En Freida Pinto zei: "Ik wil ook blijven. Ik hou van de Tunesiërs. Dit is een historisch moment." Natuurlijk wisten we op dat moment nog niet dat de revolutie ook naar andere landen zou overspringen, maar we hadden allemaal het gevoel dat dit een belangrijk keerpunt voor Tunesië was.

Nog even terug naar wat het allemaal om draait, de film zelf. We zien een enorm slagveld met honderden mensen en kamelen. Hoe organiseer je zoiets?
Je begint maanden van tevoren. Om te beginnen moet je een duidelijk beeld hebben van wat je op het scherm wilt krijgen. Ik wilde onder andere tanks met banden én rupsbanden, stervende kamelen en explosies. Daarna kies je een geschikte locatie en kies je de juiste camerastandpunten. De camera's moet je vervolgens wel verstoppen, omdat je er in zo’n grootse scène makkelijk één in beeld krijgt. We hebben tenslotte zeker tien camera's gebruikt op dat slagveld. Buiten dat moet je er ook nog voor zorgen dat de apparatuur beschermd is tegen de moeilijke omstandigheden van de woestijn.

Tanks
Voor het ontwerpen en bouwen van de tanks heb ik bijna een jaar nodig gehad. We hebben de motoren moeten aanschaffen, de cabine moeten ontwerpen en er ook nog voor moeten zorgen dat de bestuurders ons konden horen in geval van gevaar. Het zijn ongelofelijk zware en dus gevaarlijke voertuigen. Voor zo'n grote scène is het belangrijk dat je ook oefent met alle camera's, paarden, kamelen en acteurs. Je begint in wandeltempo en gaat daarna steeds sneller. Als je niet goed oefent is het gewoon heel erg gevaarlijk, zeker omdat we echte explosieven gebruikten. Het gebruik van echte explosieven brengt echter weer met zich mee dat je de paarden moet trainen om daar niet bang voor te zijn.

Kamelen
Voor de kamelen geldt dat ze getraind moesten worden om te leren vallen. Bovendien moesten we schuimrubberen kamelen maken die als lijken fungeerden. Daarvoor hebben we de lichaamsbouw van kamelen goed moeten bestuderen, omdat alle kamelenlijken er anders bij liggen. De ene ligt op zijn buik, de ander is op zijn zij gevallen en weer een ander heeft een doorgesneden keel. Wat wel grappig is om te vertellen, is dat de kamelen compleet door het lint gingen toen ze voor het eerst de 'dode', schuimrubberen kamelen zagen liggen. We kregen er met geen mogelijkheid langs en hebben daarom alle vierhonderd kamelen individueel moeten laten zien dat de lijken nep waren. Toen we eenmaal de scène schoten begon alles redelijk vlot. De eerste twintig kamelen liepen gewoon langs. Totdat er drie kamelen langsliepen die vergeten waren dat de lijken nep waren en het op een lopen zetten. Ze werden gek! Het gevaar daarvan was echter dat de mannen die erop zaten met hun been aan het tuig bleven hangen en meegesleurd werden door het zand. Zo makkelijk veroorzaak je dus een ramp op de set. Uiteindelijk komt het hier op neer. Of je bereidt je goed voor, oefent alles uitvoerig en de opnames gaan van een leien dakje - zoals bij Black Gold - of je begint gewoon en er gebeuren ongelukken. Daarnaast heb je dan hoogstwaarschijnlijk slecht beeld.

Er zijn nog geen reacties geplaatst

Je moet ingelogd zijn om een reactie te kunnen plaatsen.