Super Bowl 50: De beste films met - en over - American football

Geplaatst:

door Jochem Geerdink

In de Verenigde Staten is het bijkans een nationale feestdag: de Super Bowl. Sinds 1967 strijden de kampioenen van de American Football Conference (AFC) en National Football Conference (NFC), de twee professionele competities die samen de National Football League (NFL) vormen, ieder jaar om het nationaal kampioenschap.

Dit jaar alweer voor de vijftigste keer, waarbij de Denver Broncos en Carolina Panthers zondagnacht uitmaken wie Super Bowl 50 wint. Lady Gaga zingt vooraf aan de wedstrijd het Amerikaanse volkslied, de Britse popgroep Coldplay verzorgt samen met de Amerikaanse popsterren Beyoncé en Bruno Mars de prestigieuze half time show. Verwacht wordt dat gemiddeld een slordige 115 miljoen mensen wereldwijd de wedstrijd, en de speciaal daarvoor gemaakte reclamespotjes, live zullen bekijken. Daarmee behoort de American footballfinale samen met de finale van de Champions League tot de best bekeken eendaagse sportwedstrijden ter wereld.

American football is niet alleen één van de populairste sporten ter wereld, in de filmgeschiedenis bleek de sport ook een grote inspiratiebron voor Hollywood. Tientallen, zo niet honderden, films waarin football een - al dan niet belangrijke - rol speelde verschenen inmiddels. Wij scheiden het kaf van het koren en presenteren je een dozijn beste, leukste, meest vermakelijke en/of absolute must see's met - en over - American football.

The Last Boy Scout (1991)

Hoofdrollen: Bruce Willis, Damon Wayans en Halle Berry.

Regie: Tony Scott.

In het kort: In deze door Shane Black en Greg Hicks geschreven film geeft Willis gestalte aan Joe Hallenbeck, een voormalig topagent van de geheime dienst die tegenwoordig zijn brood verdient als privédetective. Hij krijgt de opdracht stripper Cory (Berry) te beschermen, samen met haar vriend, de voormalige American Footballster Jimmy Dix (Wayans). De twee ongewone partners komen op het spoor van enkele duistere zaken binnen de wereld van American football.

Fun fact: In de film is ook een rol weggelegd voor fitness instructeur Billy Blanks, de geestelijk vader van Tae Bo. Hij speelt Billy Cole, de footballster die in de openingsscène van de film een aantal tegenstanders doodschiet.

Any Given Sunday (1999)

Hoofdrollen: Al Pacino, Dennis Quaid, Jamie Foxx en Cameron Diaz.

Regie: Oliver Stone.

In het kort: Dit is één van de drie footballfilms waarin Dennis Quaid een rol speelt. De acteur was verder te zien als sterspeler Gavin Grey in Everybody's All-American (1988) en hij kroop voor The Express (2008) in de huid van coach Ben Schwartzwalder. In Any Given Sunday speelt hij de ervaren quarterback Jack Rooney van de Miami Sharks, een (fictief) footballteam gecoacht door Tony D'Amato (Pacino). Wanneer Rooney geblesseerd raakt, is D'Amato gedwongen de onervaren Willie Beamen (Foxx) op te stellen. Dat blijkt een schot in de roos, maar het succes stijgt Beamen al snel naar het hoofd. 

Fun facts: Voorafgaand aan de kampioenswedstrijd van FC Twente in het seizoen 2009/2010, liet coach Steve McLaren zijn spelersgroep een motivatiespeech van D'Amato uit Any Given Sunday zien. Twente-verdediger Peter Wisgerhof zei na afloop dat hij "op dat moment zeker wist dat we de titel zouden grijpen". Nog een grappig feitje: alle worpen van Jamie Foxx zijn echt. Tijdens zijn middelbareschooltijd wierp het multitalent al eens meer dan duizend yards in één footballseizoen.

The Waterboy (1999)

Wie? Adam Sandler, Kathy Bates en Henry Winkler.

Regie: Frank Coraci.

Waarom? Sandler is Bobby, een zogenoemde waterboy voor een collegeteam in Louisiana. Bobby heeft ze niet allemaal op een rijtje en stottert en is daarmee een welkome pispaal voor de spelers van het team. Uiteindelijk wordt hij ontslagen en vindt een nieuwe baan bij concurrerende team, de door trainer Klein (Winkler) getrainde Mud Dogs. Deze ontdekt echter dat Bobby niet alleen een goede waterboy is, maar ook een heus talent voor football bezit. Klein stelt Bobby op als linebacker, iets wat zijn beschermende moeder (Bates) niet mag weten.

Fun fact: Voorafgaand aan The Waterboy was in Amerikaanse bioscopen de trailer van Star Wars: Episode I - The Phantom Menace te zien. Dat leidde ertoe dat veel Star Wars-fans een kaartje kochten voor deze komedie, maar direct na afloop van de Phantom Menace-trailer de bioscoop alweer verlieten. Mede daardoor was The Waterboy, qua opbrengst, lange tijd de meest succesvolle sportfilm aller tijden.

We Are Marshall (2006)

Wie? Matthew McConaughey, Matthew Fox, Anthony Mackie en Kate Mara.

Regie: McG.

In het kort: Europa heeft de Busby Boys, de spelers van Manchester United die in 1958 bij een vliegramp om het leven kwamen. In de Verenigde Staten overkwam dat in 1970 het complete footballprogramma van Marshall University. Alle spelers en coaches lieten het leven toen het door de Thundering Herds gecharterde vliegtuig neerstortte. De film vertelt over wat er daarna gebeurde. Namelijk hoe de jonge hoofdcoach Jack Lengyel (McConaughey) met hulp van zijn assistent William 'Red' Dawson (Fox) en sterspeler Nate Ruffin (Mackie) in recordtijd een nieuwe ploeg samenstelt. 

Fun fact: De echte William 'Red' Dawson, in de film geportretteerd door Matthew Fox, heeft ook een rolletje in We Are Marshall. Hij is te zien als de coach van Morehead State.

Jerry Maguire (1996)

Wie? Tom Cruise, Cuba Gooding Jr. en Renée Zellweger.

Regie: Cameron Crowe.

In het kort: Hoewel in de basis een romantisch drama, is deze voor vijf Oscars genomineerde klassieker van Cameron Crowe toch ook een echte sportfilm. De naamgever van de film, gespeeld door Cruise, is namelijk agent van veel bekende sporters. Totdat hij na een kritisch 'mission statement' over de business ontslagen wordt en al zijn klanten kwijtraakt. Op één na: de weinig bekende en op geld beluste wide receiver Rod Tidwell (Gooding, Jr.,) van de Arizona Cardinals.

Fun facts: Cuba Gooding, Jr. kreeg voor deze rol de Oscar voor beste mannelijke bijrol en is daarmee tot op de dag van vandaag de jongste zwarte acteur die een Academy Award in ontvangst mocht nemen. Verder is Jerry Maguire de best verkochte niet-Disney film aller tijden op VHS.

Invincible (2006)

Wie? Mark Wahlberg, Greg Kinnear en Elizabeth Banks.

Regie: Ericson Core.

In het kort: Net als het hierboven al beschreven We Are Marshall is ook Invincible gebaseerd op waargebeurde feiten. Het is namelijk een biopic over Vince Papale, barkeeper én Philadelphia Eagles fan in de jaren '70 van de vorige eeuw. Wanneer het in 1976 écht heel erg slecht gaat met de Eagles, wordt met Dick Vermeil (Kinnear) een nieuwe, jonge, hoofdcoach aangesteld. Zijn eerste daad: open audities. Op aandringen van zijn vrienden besluit de 30-jarige Papale zich te melden voor de tryouts. Tot verbazing van velen krijgt de barkeeper van Vermeil een plekje in het team.   

Fun fact: Op zeker moment in de film speelt Eagles een wedstrijd tegen de Giants en wordt Wahlberg hard getackeld door een tegenspeler. Het was echter niet de bedoeling dat deze figurant, een footballspeler van de nabijgelegen Universiteit van Delaware, Wahlberg zou raken, laat staan hem omver zou kegelen. De speler in kwestie werd weggestuurd van de set, maar uiteindelijk besloot regisseur Ericson Core de scène wel te gebruiken in de film.

The Longest Yard (1974)

Wie? Burt Reynolds, Eddie Albert en Ed Lauter.

Regie: Robert Aldrich.

In het kort: Nadat hij na een ruzie met zijn vriendin haar auto steelt met een wilde politieachtervolging tot gevolg, komt footballspeler Paul 'Wrecking' Crewe (Reynolds) in de gevangenis terecht. Tijdens zijn verblijf achter tralies wordt hij de aanvoerder van een door Nate Scarborough (Michael Conrad) getrainde ploeg die bestaat uit medegevangen. Dat team dient als sparringpartner van een footballploeg met gevangenbewaarders, samengesteld door de sadistische directeur Rudolph Hazen (Albert). 

Fun fact: Hoofdrolspeler Burt Reynolds draafde ruim dertig jaar later op voor een remake van deze film. Niet voor de hoofdrol van Paul Crewe, die werd in de 2005-versie van The Longest Yard gespeeld door Adam Sandler. Reynolds nam dit keer de rol van coach Scarborough op zich.

The Blind Side (2009)

Wie? Quinton Aaron, Sandra Bullock en Tim McGraw.

Regie: John Lee Hancock.

In het kort: Opnieuw een film die gebaseerd is op het leven van bestaande personen, in dit geval van offensive lineman Michael 'Big Mike' Oher (Aaron). De film vertelt over de jeugdjaren van de in 2009 door de Baltimore Ravens gedrafte speler. Hoe Oher van pleeggezin naar pleeggezin verhuisde, maar uiteindelijk onder de hoede van Sean (McGraw) en Leigh Anne Tuohy (Bullock, die in 2010 de Oscar voor beste vrouwelijke hoofdrol kreeg) weer op het recht pad terechtkomt. Met een glorieuze NFL-carrière tot gevolg. Na de Ravens kwam Oher ook nog uit voor de Tennessee Titans. Sinds vorig jaar maart staat hij onder contract staat bij Carolina Panthers, waarmee hij zondagavond opgaat voor zijn tweede Super Bowl ring. In 2013 won hij al eens met de Ravens.

Fun fact: Sandra Bullock stemde in met een lager salaris dan dat zij normaal kreeg, in plaats daarvan werd haar een percentage van de opbrengst in het vooruitzicht gesteld. Geen ongelukkige keuze, The Blind Side is één van de grootste sleeper hits aller tijden en bovendien de meest lucratieve sportfilm ooit.

Undefeated (2011)

Wie? Bill Courtney, O.C. Brown en Montrail 'Money' Brown.

Regie: Daniel Lindsay en T.J. Martin.

In het kort: Je kunt het als scenarioschrijver allemaal zo mooi verzinnen, nothing beats the real thing. Het met een Oscar voor beste documentaire bekroonde Undefeated vertelt over Manassas Tigers, een footballteam uit Memphis, Tennessee zonder budget dat bestaat uit kansarme jongeren. Alles verandert wanneer Bill Courtney, een succesvolle ondernemer slash coach zich met het team gaat bemoeien. 

Fun fact: Undefeated beleefde zijn première in maart 2011 op het South by Southwest festival in Austin, Texas maar had enkele maanden eerder al in première kunnen gaan. De programmacommissie van het prestigieuze Sundance Festival in Utah weigerde de latere Oscarwinnaar echter.

Friday Night Lights (2004)

Wie? Billy Bob Thornton, Garrett Hedlund en Amber Heard.

Regie: Peter Berg.

In het kort: Nog voor de gelijknamige televisieserie was er de film. En die film op zijn beurt was weer gebaseerd op het gelijknamige boek van H.G. 'Buzz' Bissinger, een journalist die in 1988 een seizoen lang meeliep met het footballteam van Permian High School in Odessa, Texas. De film vertelt over coach Gary Gaines (Thornton) en enkele van zijn belangrijkste spelers (Hedlund, Derek Luke, Lukas Black en Jay Hernandez). Hoewel football een belangrijke rol speelt, focust het verhaal zich ook op de levens van de hoofdrolspelers buiten het veld.

Fun fact: Eigenlijk zou Alan J. Pakula (All The President's Men, Sophie's Choice, The Pelican Brief) het boek van Buzz Bissinger jaren eerder al verfilmen, maar hij overleed in 1998 toen bij een ongeluk een metalen pijp zich door de voorruit van zijn auto boorde. Ook Before- en Boyhood-regisseur Richard Linklater was in beeld als regisseur voordat Peter Berg, overigens een volle neef van de schrijver van het boek, de klus kreeg. 

Varsity Blues (1999)

Wie? James Van Der Beek, Jon Voight en Paul Walker.

Regie: Brian Robbins.

In het kort: Op de top van zijn roem kroop Dawson's Creek-acteur James Van Der Beek eind vorige eeuw in de rol van Jonathan 'Mox' Moxon, de reservequarterback van de West Canaan High School achter Lance Harbor (Walker). Hun coach Bud Kilmer (Voight) is zonder twijfel één van de gemeenste en onsympathieke footballcoaches uit de filmgeschiedenis, terwijl Mox ook gek wordt van zijn door football geobsedeerde vader Sam (Thomas F. Duffy). Net wanneer Mox eigenlijk wel klaar is met football, raakt Lance geblesseerd. De hoop van de kleine Texaanse gemeenschap rust plots op zijn schouders.

Fun facts: Eén van de bekendste scènes van deze film is die waarin - de op het witte doek debuterende - Ali Larter als Darcy een 'bikini' van slagroom maakt. Hiervoor werd echter geen slagroom gebruikt, maar scheerschuim. Tijdens de opname van de scène bleek namelijk dat slagroom niet goed genoeg bleef plakken. Verder brak de in januari 2013 verongelukte Paul Walker op de set van Varsity Blues zijn been.

All The Right Moves (1983)

Wie? Tom Cruise, Lea Thompson en Craig T. Nelson.

Regie: Michael Chapman.

In het kort: Zonder twijfel is 1983 het jaar van de Grote Doorbraak van Tom Cruise. Naast Risky Business en The Outsiders speelde de acteur dat jaar ook een hoofdrol in All The Right Moves. Daarin speelt Cruise de rol van Stefan 'Stef' Djordjevic, een Servisch-Amerikaanse defensive back van het footballteam op de plaatselijke high school in Ampipe. In tegenstelling tot veel andere jocks blijkt Stef ook nog eens bijzonder slim en hij hoopt zodoende met een footballstudiebeurs het depressieve mijnstadje in Pennsylvania te kunnen ontvluchten. Maar dan botst hij met coach Burt Nickerson (Nelson).

Fun fact: All The Right Moves betekende voor Michael Chapman zijn regiedebuut. Onbekend in de filmwereld was hij absoluut niet trouwens, als cameraman en cinematograaf werkte hij mee aan tal van klassiekers van onder meer Steven Spielberg, Francis Ford Coppola en Martin Scorsese. Om er een paar te noemen: The Godfather, Jaws, Taxi Driver, Raging Bull en de door Scorsese gemaakte documentaire The Last Waltz.

Carreer move

In de loop der jaren wisten trouwens ook behoorlijk wat bekende American Football-spelers door te dringen tot Hollywood. Dwayne 'The Rock' Johnson (foto boven), die na zijn middelbare schooltijd een tijdje prof was in Canada voor hij ging worstelen, haalde van al die oud-footballspelers het meeste uit zijn filmcarrière. Johnson is ook te zien als voormalig footballspeler in de HBO-serie Ballers. Maar bijvoorbeeld ook O.J. Simpson (The Naked Gun), Bubba Smith (Moses Hightower in de Police Academy-films), 'blaxploitation'-ster Fred 'The Hammer' Williamson (From Dusk Till Dawn), Carl Weathers (Rocky, Action Jackson, Predator), viervoudig Super Bowl-winnaar Bill Romanowski (de The Longest Yard-remake met Adam Sandler) en Alex Karras (pleegvader George Papadapolis in de populaire televisieserie Webster) speelden pro-football voor ze een carreer move richting de filmindustrie maakten.

Ook de in 2002 tot 'greatest professional football player ever' uitgeroepen Jim Brown werd na zijn actieve carrière acteur. Hij stopte in 1965 als fullback bij de Cleveland Browns en ging acteren. Brown speelde sindsdien in meer dan vijftig films en series. Oorlogsfilm The Dirty Dozen lanceerde in 1967 zijn filmcarrière waarna hij te zien was in films als 100 Rifles (naast Raquel Welch, foto boven), The Running Man, Mars Attacks!, basketbalfilm He Got Game van Spike Lee en het hierboven besproken Any Given Sunday.

Momenteel werkt Brown met onder meer Pam Grier en Robert Forster (samen te zien in Jackie Brown) aan Old School Gangstas, een vervolg op Original Gangstas uit 1996. Geregisseerd door de eerder vermelde oud-defensive back Fred Williamson, die meer dan twintig regiecredits achter zijn naam heeft.